Editorial

Analiza- Trump po nxit kaosin në Kosovë në kohën më të keqe të mundshme

Një krizë politike e inkurajuar nga Shtetet e Bashkuara kërcënon të përkeqësojë shpërthimin e koronavirusit.
Featured image of article: Analiza- Trump po nxit kaosin në Kosovë në kohën më të keqe të mundshme

Administrata Trump ka mbjellë trazira politike në Kosovë pikërisht në momentin kur nevojitet qeverisje e qëndrueshme për t’u përballur me kërcënimin e COVID-19. Sfida për t’iu përgjigjur pandemisë në Kosovë është përmirësuar nga rënia e një votë mosbesimi të mbështetur nga Sh.B.A që rrëzoi qeverinë e kryeministrit Albin Kurti në fund të marsit, pas më pak se dy muaj në pushtet.

Beteja politike në vazhdim rrëzon Kurtin, i cili mbetet kryeministri i përkohshëm dhe favorizon zgjedhjet e reja, kundër Presidentit Hashim Thaçi dhe disa prej aleatëve të tij parlamentarë, të cilët dëshirojnë të formojnë një qeveri të unitetit kombëtar që do të anonte Kurtin dhe Vetëvendosjen e tij, Partia e cila bëri fushatë në një platformë antikorrupsion dhe ka bllokuar ndikimin e madh të Uashingtonit në punët e Kosovës.

Thaçi drejtoi për një kohë të gjatë Partinë Demokratike të Kosovës, e cila doli nga Ushtria Nacional-çlirimtare e Kosovës, në të cilën Thaçi ishte një ish-udhëheqës i lartë – pas luftës 1998-1999. Kështu, tashmë k dalë një krizë kushtetuese se kush ka të drejtë të qeverisë vendin.

Qytetarët e zemëruar në kryeqytet, Prishtinë, kanë marrë masa për të protestuar kundër makinerive që rrëzuan qeverinë Kurti gjatë krizës së koronavirusit.

Ndërhyrja politike e administratës Trump në Kosovë është nxitur nga ajo që tani është një qasje e njohur për një politikë të jashtme, e karakterizuar nga shmangia e aleatëve, vendimmarrja e udhëhequr nga operativë të afërt me Shtëpinë e Bardhë që anojnë diplomatët e karrierës, qartësisht motivet politike, dhe mosrespektimi i të drejtave të njeriut.

Shtetet e Bashkuara kanë inkuadruar heqjen e Kurtit si një hap drejt një zgjidhje përfundimtare të pakapshme midis Kosovës dhe Serbisë. Për çudinë e Uashingtonit, Kurti këmbënguli të mbajë tarifa 100 përqind të tregtisë serbe, të cilat si administrata Trump ashtu edhe Thaçi e konsideruan si një pengesë për avancimin e negociatave me Beogradin. Për më tepër, Kurti kishte kundërshtuar idenë tejet polemike për shkëmbime të tokës ndërmjet Kosovës dhe Serbisë për të arritur përparime në tryezën e bisedimeve. Administrata Trump ka qenë e hapur për shkëmbimet e territoreve, po ashtu edhe Thaçi e Presidenti serb Aleksandar Vucic.

Meritat e shtytjes për një zgjidhje në këtë pikë dhe implikimet rajonale më të gjera të një shkëmbimi territorial, roli i Sh.B.A-së në mbështetjen e ofertës së Thaçit për të larguar Kurtin është kritikuar jo vetëm për rrezikimin e sovranitetit të Kosovës, por për ndërprerjen e qeverisjes gjatë pandemisë.

Politika e Presidentit amerikan Donald Trump është fajësuar gjithashtu për prishjen e marrëdhënies së Uashingtonit me aleatët kryesorë evropianë që kishin avokuar për nevojën për një udhëheqje të qëndrueshme. Në shtëpi, administrata Trump është kritikuar ashpër nga Eliot Engel, kryetari i Komitetit të Cështjeve të Jashtme të Shtëpisë së Bardhë, për minimin e një drejtuesi demokrat të sapozgjedhur, kur qeveria e Kosovës duhet të përqendrohet në zhvillimin e një politike efektive për të adresuar emergjencën e vazhdueshme shëndetësore nga pandemia.

Mbështetja e SHBA për votimin e mosbesimit për të hequr Kurtin dhe për të ngritur Thaçin është shqetësuese edhe për një arsye tjetër. Rrit mundësinë që administrata Trump mund të kërkojë të vihet në mbrojtjen e Thaçit duke ndërhyrë në punën e një gjykate speciale që heton krimet e UCK-së të kryera pas luftës, dy dekada më parë.

Në vitin 2011, Thaçi dhe një numër i ish-drejtuesve të nivelit të lartë u zbuluan në një raport të Këshillit të Evropës që detajonte përfshirjen e UCK-së në rrëmbimin e pasluftës të të burgosurve serbë dhe torturat e tyre në kampe të fshehta të paraburgimit në Shqipëri. Një numër i vogël i këtyre të burgosurve, sipas raportit, dyshohet se u vranë për organet e tyre jetësore. Këto akuza shpërthyese bënë që Brukseli, me mbështetje të fortë nga Uashingtoni, të krijojë Dhomat e Specializuara të Kosovës të drejtuara nga Bashkimi Evropian. Thaçi dhe ish-komandantët e nivelit të lartë, mund të përballen me aktakuzë në gjykatën e re, e cila ka shijuar prej kohësh mbështetjen e Amerikës.

Duke punuar për heqjen e Kurtit dhe duke hedhur mbështetjen e tij pas Thaçit, Shtetet e Bashkuara kanë sinjalizuar mbështetjen e elitës politike të rojes së vjetër të Kosovës, shumë prej të cilëve janë të lodhur nga pjesëmarrja e pretenduar në abuzimet e të drejtave të njeriut dhe krimin e organizuar. Gjatë fushatës së bombardimeve 78-ditore të NATO-s kundër Serbisë në 1999, Uashingtoni bashkëpunoi ngushtë me Thaçin, i cili më pas drejtoi krahun politik të UCK-së.

Për më shumë bëhu pjesë e grupit më viral në Facebook, Dosja.al

Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e saj perëndimorë – së bashku me administratën e Kombeve të Bashkuara që qeverisnin Kosovën për dekadën e parë të pasluftës – vazhduan të mbështesin Thaçin dhe ish-komandantët e tjerë, megjithë rolin e tyre të dyshuar në krimet e pasluftës kundër rivalëve të tyre kosovarë dhe etnikë serbët.

Shtetet e Bashkuara kanë përdorur ndikimin e saj thelbësor në Kosovë qysh kur ajo drejtoi ndërhyrjen e NATO-s kundër spastrimit etnik të Serbisë të shqiptarëve të Kosovës, duke mbrojtur më pas pavarësinë e Kosovës. Që nga ajo kohë, Shtetet e Bashkuara bashkëpunuan ngushtë me partnerët e saj në BE për të mbështetur vendin e ri. Në situatën aktuale, fakti që vendet kryesore anëtare të BE-së, përfshirë Francën dhe Gjermaninë, kundërshtuan rrëzimin e qeverisë së Kurtit për shqetësimin për destabilizimin e Kosovës ndërsa përhapja e koronavirusit është shqetësuese. Gatishmëria e administratës Trump për të dalë kundër partnerëve të saj evropianë në mënyrë që të mënjanohet një qeveri e zgjedhur në mënyrë demokratike, gjatë një krize shëndetësore të pashembullt dëmton më tej një partneritet tashmë të tensionuar.

Vendosmëria e administratës Trump për të parë Kurtin të hequr, mund të çojë në zvogëlimin e mbështetjes së Kosovës për Shtetet e Bashkuara. Kosovarët e zakonshëm, të cilët deri më tani kanë qenë me besueshmëri pro-Amerikanë për shkak të ndërhyrjes ushtarake të NATO-s dhe duke kërkuar mbështetje te SHBA për pavarësinë e tyre, mund të rishqyrtojnë mbështetjen e tyre për vendin në dritën e diplomacisë së krahut të fortë që paraqet kërcënimin e Uashingtonit për t’i dhënë fund 49 milion dollarëve të saj financimi i një granti të Korporatës së Sfidave të Mijëvjeçarit. Në një veprim të paparë, anëtarët me aleatë të Kongresit madje kërcënuan të nxirrnin paqeruajtësit e SHBA jashtë vendit.

Shumë kosovarë janë lodhur gjithashtu për mbështetjen e vazhdueshme të Sh.B.A-së për klikën e korruptuar politike të ish-luftëtarëve të udhëhequr nga Thaçi, të cilët kanë mbizotëruar në politikën e Kosovës që nga lufta, por kanë dorëzuar pak në mënyrën e qeverisjes efektive. Administrata Trump rrezikon të humbasë rezervuarin e thellë të vullnetit të mirë që Shtetet e Bashkuara kanë gëzuar në Kosovë për më shumë se dy dekada.

Ashtu si shumica e asaj që kemi parë nga politika e jashtme e kësaj administrate, ndërhyrja e saj politike e kohëve të fundit në Kosovë është nxitur nga një besues Trump duke realizuar një politikë të jashtme ad hoc që margjinalizon aktorët e tjerë të qeverisë dhe ekspertët dhe e bën atë kryesisht jashtë procesit zyrtar të politikës . Në rastin e fundit, ai individ është Richard Grenell, përvoja e të cilit në rajon është minimale, por që, si shumë në administratën Trump, është i prirur të kënaqë një shef kapriçioz dhe të vetë-fiksuar. Para se të bëhej kohët e fundit drejtori i përkohshëm i inteligjencës kombëtare, Grenell kishte shërbyer si ambasadori i Trump në Gjermani dhe i dërguari special në Ballkan. Në këtë aftësi, ai bashkëpunoi ngushtë me Thaçin dhe Vuçiqin për të çuar përpara një marrëveshje paqeje, duke e shfrytëzuar atë me premtimin e lidhjeve të rinovuara të transportit midis Beogradit dhe Prishtinës. Në fillim të marsit, Grenell priti Thaçi dhe Vuçiç në Shtëpinë e Bardhë, me zyrtarë të lartë të pranishëm.

Vëzhguesit e shquar thonë se qëllimi i Grenell është të kryejë një tjetër “veprim të brendshëm politik” (siç u bë në skandalin e Ukrainës, ): mënjanimin e Kurtit të zgjedhur në mënyrë demokratike, në mënyrë që të shpejtojë mundësinë e qëllimit të gjatë të Thaçit dhe Vuçiç duke shtrënguar duart në Shtëpinë e Bardhë të Kopshtit dhe për të ofruar një fitore të madhe të politikës së jashtme për Trump përpara zgjedhjeve presidenciale të nëntorit. Në kohët normale, kjo do të veçohej si thjesht një veprim nudo politik. Por përpjekja për të arritur në një marrëveshje paqësore me çdo kusht gjatë një pandemie nënkupton shëndetin publik dhe politik të një vendi që Uashingtoni punoi aq shumë për ta krijuar.

Autorët: Mieczyslaw P. Boduszynski është një asistent profesor i politikës dhe marrëdhënieve ndërkombëtare në Kolegjin Pomona në Kaliforni. Twitter: @MietekB

Victor Peskin është një profesor i asociuar në Shkollën e Politikës dhe Studimeve Globale në Universitetin Shtetëror të Arizonës dhe një bashkëpunëtor i lartë i kërkimit.

Burimi: Foreighn Policy

(F.g/dosja.al)

Shto Koment